ميرزا محمد حيدر دوغلات
مقدمه 27
تاريخ رشيدى ( فارسي )
مىتوانم به گفتههاى او اضافه كنم ، اين است كه ترجمه ديگرى از تاريخ رشيدى به زبان تركى اوزبكى در اختيار استاد ارجمند جناب آقاى دكتر عبد الحسين نوايى قرار دارد كه عصام الدين ارونبايف آن را ترجمه كرده است . استاد بزرگوار ، با محبت و سعه صدر هميشگى حاضر شدند كه آن نسخه را در اختيار من قرار دهند اما به علت نداشتن تسلط به زبان اوزبكى و به ويژه رسم الخط روسى آن ، استفاده از ترجمه مذكور براى من سودى در بر نداشت . چنانكه قبلا گفته شد تنها امكان تهيه يك نسخه كپى از نسخه خطى كامل تاريخ رشيدى برايم فراهم آمد و به دليل عدم دسترسى به نسخه اصلى ، اظهارنظر در مورد نوع كاغذ ، جلد ، ابعاد واقعى و . . . ميسر نشد . شمارهء راهنماى اين نسخه در موزهء بريتانيا 24090 dda است و آنچه از نسخه كپى آن برمىآيد به اين ترتيب است : 342 برگ دو صفحهاى ، به طول 18 و عرض 11 سانتيمتر ، كادر سطور به ابعاد 14 و 5 / 7 سانتيمتر ، هر صفحه اكثرا 19 سطرى و گاهى 18 سطرى ، و به خط نستعليق است . تاريخ استنساخ نسخه معلوم نيست ، اما بر روى جلد آن ، اين عبارت ديده مىشود : تاريخ رشيدى ، تأليف ميرزا حيدر دوغلات - عليه الرحمة - در شهور سنه 1140 هجرى داخل متملكات بنده ضعيف ، راجى به فضل كريم منّان ، ميرزا محمد [ در متن اصلى محههبمها خوانده مىشود و شايد محمد وهاب بوده باشد ] معتمد خان ، ختم اللّه بالامن و الايمان گرديد . » در پايان كتاب به مطلبى اشاره شده كه به علت ناخوانا بودن ، مشخص نيست منظور نويسنده چه بوده و از آنجا كه به تاريخ 1150 اشاره شده و نام ميرزا محمد نيز تكرار گشته ، به احتمال قوى نوشتهاى است از طرف همان مالك نسخه و بدون ترديد ، تاريخ مذكور متعلق به نسّاخ و زمان استنساخ نيست . شماره ميكرو فيلم نسخه خطى ناقص تاريخ رشيدى كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، 3218 است و مشخصات نسخه عكسى ، 185 برگ دو صفحهاى ، نوشتههاى هر صفحه 15 سطر در كادرى به ابعاد 14 و 7 سانتيمتر و به خط نسخ مىباشد . ابتداى اين نسخه افتادگى دارد و حدود نيمى از كل كتاب را در بر مىگيرد و با شرح زندگانى علاء الدين